Lyrikkalender

Det er ikkje mange dagane igjen til første desember - og den første desember kan vi begynne å snakke om førjulstida (ikkje før, etter mi meining). Eg skal (mellom anna) bruke førjulstida til å få liv i denne - i haust - nedprioriterte bloggen min. Dette skal eg gjere gjennom ein lyrikkalender: 24 dagar med 24 presentasjonar av lyrikarar og smakebitar av tekstane deira.

Er det fleire som vil vere med å lese, oppdage og presenter ny lyrikk i førjulstida?

Knausgård sin kamp

Deichmanske sitt reservasjonssystem har tvunge meg til å ta ein pause i den tidlegare omtalte Amos Oz boka. Det er litt trist, for det siste året har eg nesten fått kurert motvilja mi mot å lese bibliotekbøker, men nå fekk eg ei påminning om kor denne motvilja kom frå.













I denne pausen fann eg fram Min kamp. Første bok, den første boka i det omdiskuterte 2500-siders
sjølvbiografiske verket til Karl Ove Knausgård. Dette er nok ei av dei bøkene eg las om i avisa, og tenkte at eg ikkje kom til å bruke tid på å lese. Prosjektet har blitt omtala som ein roman som grensar opp mot kvardagsblogginga og prosjektet har blitt kritisert for å utlevere familie og venner. Det første eg tenkte då eg såg tittelen på dette planlagte 6-bindsverket omtala i media, var: Det der gjer han bare for å bli lagt merke til! Noko av skepsisen min er knytta til at eg slit med serievegring. Det er noko forpliktande over det å gå i gang med å lese bind 1 av 6 planlagte - tenk om eg ikkje får tid til å lese noko anna før til sommaren? Men så kom boka i posten - nok ein gong fordi eg hadde gløymd å avbestille henne. Og nysgjerrig som eg er, klarte eg ikkje sende ho tilbake. Og eg likte jo Ute av verden og En tid for alt veldig godt, så korfor skulle eg ikkje gi dette prosjektet ei sjanse?

Typografien og dei luftege sidene er eit godt avbrekk etter å ha lese halve boka til Oz (som har eksepsjonelt mykje tekst pressa inn på sidene), og gjer boka langt meir egna til å lese på sengekanten og på tbanen, enn den opprinnelege boka. Sånn sett er det eit godt bokval, akkurat nå. Godt språk og god framstillingsevne er, etter hundre sider, med på å gjere boka- og eg er langt meir begeistra enn eg hadde trudd eg skulle vere. Eg liker vekslinga mellom essayistiske betraktningar og barndomsskildringar, som også Thauke2 har peika på. Og eg liker den springande stream-of-consciousness-liknande forteljarmåten, sjølv om eg har ei kjensle av å ha lese eit par andre bøker om tenåringsgutar for 25-35 år sidan, i løpet av dei siste åra.

Boka reiser ei rekke spørsmål, i og med at ho utgjer seg for å vere sjølvbiografisk, både i forhold til problemstillingar omkring fiksjon og fakta, forteljarstemme og biofaktisk forfattar, hukommelsen og minnene si rolle og forhaldet mellom sjangrane biografi og roman. For det står roman på framsida, og korfor gjer det eigentleg det, når forfattaren frå starten av er så oppteken av å understreke det sjølvbiografiske? Dette er spennande spørsmål, som også får meg til å tenke på Meg eier ingen av Åsa Linderborg, som i fjor haust reiste mange av dei same spørsmåla, riktignok i eit mindre format. Mange av desse problemstillingane er det for tidleg å seie noko om etter å bare ha lese ein fjerdel av romanen, men eg gleder meg til å lese vidare, og sjå korleis Knausgård har utført resten av prosjektet sitt. Samtidig håper eg eg skal få tid til å lese andre forfattarar i løpet av det neste halvåret.

(Fotografiet er lånt frå Oktober forlag sine nettsider.)

Ei helsing frå inni bobla

Eg er inni ei boble for tida. Dei siste månadane har eg stort sett bare vore oppteken av masteroppgåva mi, som sakte men sikkert begynner å like på ein samanhengande og meiningfull tekst. Nokre veker til nå, også er eg tilbake til vanlege dagar igjen. Det er kjekt å fordjupe seg i eit emne, skrive om det og sjå at teksten tek form. Likevel merkar eg at hovudet blir brukt mykje meir enn kroppen, nå for tida. Det er nesten vanskeleg å tenke på andre ting enn denne oppgåva, og eg er redd eg er i ferd med å utvikle asosiale tendenser. Men nå begynner eg å bli redd eg har mista blogglesarane mine. Så eg gjer eit forsøk på å halde bloggen i live, på fridagen min.

I løpet av hausten har det blitt lite boklesing og lite blogging. Når eg har komme heim, etter mange lange timar med abstrakt lyrikkanalyse, har eg vore for trøytt i hovudet til å sette meg ned og kose meg med ei bok. Eg har heller ikkje orka å sette meg ned og skulle produsere tekst, etter ein lang dag med skriving. Til gjengjeld har eg sett ganske mange episodar med Cold Case og CSI i ulike variantar, denne hausten. Og eg må seie at slik lett og enkel tv-underhaldning er undervurdert.

Rust av Pedro Carmona-Alvarez

Det seier seg kanskje sjølv, at ein murstein på over 700 sider, slik som Carmona-Alvarez Rust tar lang tid å komme gjennom, når lesing ikkje blir prioritert, utover dei ti minuttene på sengekanten før eg sovnar. Men for eit par veker sidan blei eg omsider ferdig med denne boka. Eg er ikkje overbegeistra. Det jamne inntrykket er at teksten er uferdig og uredigert, sjølv om boka innimellom har passasjar som er så gode at forventningane blir halde oppe.

Den første halvdelen av romanen handlar om kameratane til Passolini, som bare blir omtala i tredjeperson, og som har forsvunne. Skildringane av oppveksta på Kolbotn og artistlivet er velskrivne, men inneheld lite nytt. Likevel er det spenninga med denne forsvunne kameraten Passolini, som gjer at eg får lyst til å lese vidare.

I andre halvdel av boka dukkar Passolini opp igjen, i forbinding med 8 mord i Santiago i Chile. Bakgrunnshitoria til dei involverte blir nøsta opp, og dette kunne vore ei storslått skildring av miljøet i dei latin-amerikanske storbyane, særlig Buenos Aires. Men eg sitter med ei kjensle av at potensialet i dei mange samtidige forteljingane ikkje blir utnytta. Nokon av dei fortalde historiene er veldig rørande og engasjerande, andre er direkte kjedelege og oppramsingsprega. Det irriterer meg også litt at eg må bruke post-it-lappar for å bla tilbake og hugse kven som var kven. For meg er det at karakterpresentasjonane og skildringane av personane i utgangspunktet ikkje gjer sterkt nok inntrykk, til at eg hugser personane 40 sider seinare, ein svakheit. I alle fall i denne romanen.

Rust har potensiale, både i første og andre halvdel. Men eg synes ikkje dette potensialet er utnytta godt nok.

En fortelling om kjærlighet og mørke av Amos Oz

Etter at eg blei ferdig med Rust begynte eg på En fortelling om kjærlighet og mørke av Amos Oz. Dette er ei samling sjølvbiografiske småtekstar med eit novellistisk preg, noko som passar veldig godt i ein slik periode kor eg ikkje har så mykje lesetid. Kapitla kan lesast kvar for seg, men dei har også ein plass i ein større samanheng.

Eg liker stemninga og tonen i denne boka, fortald frå den vesle guten sitt perspektiv, om tida før staten Israel blir oppretta, om jødane som på trettitalet blei jaga frå resten av Europa, til Palestina, og som seinare blir ønska ut av Palestina igjen. Det er små historier - om kjærleik og mørkre - frå ei oppvekst fyllt av begge deler.

Eg er omlag halvvegs i boka, og gleder meg til å lese vidare.

Poesikatalogen 2009

I går fekk eg pakke i posten, med Audiatur-katalogen, som inneheld over 700 sider ny poesi. Eg har såvidt fått tid til å bla litt i denne katalogen, men eg gleder meg veldig til å sette meg ned og kose meg med han, etter innlevering. For her er det mange timar godt lesestoff, det er eg sikker på.

Gratulerer med 70-årsdagen, Jan Erik Vold

Jan Erik Vold blir 70 år i dag.
I går blei han intervjua av Østlandssendingen på NrK i anledning feiringa av 70-årsdagen hans, som er i dag. Han sa at han hadde gitt ut over 200 bøker, men var blitt kjendt for fire dikt.

Han har rett, for kva tenker vi på når vi ser denne mannen? Vi tenker på "Kulturuke", "Kveldsang for loffen", "Funny" og "Mellom speil og speil". Men han har skrive så mykje meir enn desse tekstane.

(foto: nrk.no.)

Jan Erik Vold har blant anna skrive ei rekke politiske dikt, som blei gitt ut i samleutgåva Politiske dikt i 2004.I denne utgåva kan vi lese om hans engasjement for byen Oslo, mot urett og fattigdom og for likebehandling av mennesker. Vi kan lese dikt, kor Mordekai Wanunu er hovudpersonen, kor Vold ber Bush halde fingrane unna Irak og kor Poeten på verseform kritiserer byplanleggjarane i Oslo. Og i det sterke diktet "Hva er et skrik verdt", blir lidinga i verda stilt opp mot tyveriet av Munchs "Skrik". Politiske dikt er ei samling sterke tekstar om viktige tema. Og poeten gir sjølv uttrykk for at han ønsker å bli hugsa for desse tekstane.

Eg vil derfor gratulere Jan Erik Vold med 70-årsdagen, med ei oppfordring til å lese hans Politiske dikt, som etter mi meining er ei samling av dei sterkaste og viktigaste tekstane til Poeten. Det er, blant mykje, dette han fortener å bli hugsa for.

Eit kvardagsdikt

Min framtid av Edit Södergran

Ett nyckfullt ögonblick
stal mig min framtid,
den tillfälligt hoptimrade.

Jag skall bygga den upp mycket skönare
såsom jag tänkt den från början.
Jag skall bygga den upp på den fasta marken
som heter min vilja.
Jag skall resa den upp på de höga pelare
som heta mina ideal.
Jag skall bygga den med en hemlig lönngång
som heter min själ.
Jag skall bygga den med ett högt torn
som heter ensamhet.

Nobelprisvinnarar

Snowflakes in rain beskriver det å lese seg gjennom lista med nobelprisvinnarar som eit livslangt prosjekt. Og det trur eg det er for meg også - for på denne lista er det langt fleire namn eg har tenkt at eg har lyst til å lese, enn eg faktisk har lese. For ei tid tilbake meldte eg meg jo på ein nobelprisutfordring, som gjekk ut på å lese ein nobelprisvinnar i månaden. Eg hang med nokre månadar då eg var sjukemeldt i vår, men så kom kvardagen og tida strakk ikkje til lenger, og då fallt eg av lasset. Så eg trur eg støtter meg til Snowflakes og seier at det å komme igjennom denne lista med forfattarar er eit livstidsprosjekt, medan eg fortsetter å jobbe meg nedover lista.

Men kven har eg eigentleg lese, og kva har eg lese av dei? Ta gjerne med lista vidare til eigen blogg og skriv litt om kva du sjølv har lese, og kva du anbefaler til dei som vil jobbe seg gjennom lista.

1901 Sully Prudhomme Frankrike Franska
1902 Theodor Mommsen Tyskland Tyska
1903 Bjørnstjerne Bjørnson Norge Norska - Bondefortellinger, Synnøve Solbakken.
1904 Frédéric Mistral Frankrike Occitanska
José Echegaray Spanien Spanska
1905 Henryk Sienkiewicz Polen Polska
1906 Giosuè Carducci Italien Italienska
1907 Rudyard Kipling Storbritannien Engelska - Jungelboken.
1908 Rudolf Eucken Tyskland Tyska
1909 Selma Lagerlöf Sverige Svenska - Kejsarn av Portugalien, Jerusalem, Gösta Berlings saga og En Herrgårdssägen. (Ein favorittforfattar!)
1910 Paul Heyse Tyskland Tyska
1911 Maurice Maeterlinck Belgien Franska
1912 Gerhart Hauptmann Tyskland Tyska
1913 Rabindranath Tagore Indien Bengali/engelska
1914 Inget pris utdelades (a)
1915 Romain Rolland Frankrike Franska
1916 Verner von Heidenstam Sverige Svenska
1917 Karl Gjellerup Danmark Danska
Henrik Pontoppidan Danmark Danska
1918 Inget pris utdelades (a)
1919 Carl Spitteler Schweiz Tyska
1920 Knut Hamsun Norge Norska - Sult, Viktoria, August-trilogien, Pan (ei favorittbok).
1921 Anatole France Frankrike Franska
1922 Jacinto Benavente Spanien Spanska
1923 William Butler Yeats Irland Engelska - Ymse lyrikk.
1924 Wladyslaw Reymont Polen Polska
1925 George Bernard Shaw Irland Engelska
1926 Grazia Deledda Italien Italienska
1927 Henri Bergson Frankrike Franska - Time and free will.
1928 Sigrid Undset Norge Norska - Kristin Lavransdatter, Jenny (ei favorittbok), Ida Elisabeth, Vika-Ljot og Vigdis.
1929 Thomas Mann Tyskland Tyska
1930 Sinclair Lewis USA Engelska
1931 Erik Axel Karlfeldt (postumt) Sverige Svenska
1932 John Galsworthy Storbritannien Engelska
1933 Ivan Bunin Sovjetunionen (i exil) Ryska
1934 Luigi Pirandello Italien Italienska
1935 Inget pris utdelades (b)
1936 Eugene O’Neill USA Engelska
1937 Roger Martin du Gard Frankrike Franska
1938 Pearl Buck USA Engelska
1939 Frans Eemil Sillanpää Finland Finska
1940 Inget pris utdelades (b)
1941 Inget pris utdelades (b)
1942 Inget pris utdelades (b)
1943 Inget pris utdelades (b)
1944 Johannes V. Jensen Danmark Danska - Kongens fald
1945 Gabriela Mistral Chile Spanska
1946 Hermann Hesse Tyskland/Schweiz Tyska
1947 André Gide Frankrike Franska
1948 T.S. Eliot USA/Storbritannien Engelska - The waste Land, diverse essayistikk.
1949 William Faulkner USA Engelska
1950 Bertrand Russell Storbritannien Engelska
1951 Pär Lagerkvist Sverige Svenska - Böddeln, Barrabas.
1952 François Mauriac Frankrike Franska
1953 Winston Churchill Storbritannien Engelska
1954 Ernest Hemingway USA Engelska
1955 Halldór Kiljan Laxness Island Isländska
1956 Juan Ramón Jiménez Spanien Spanska
1957 Albert Camus Frankrike Franska - Den fremmede.
1958 Boris Pasternak (tackade nej) Sovjetunionen Ryska
1959 Salvatore Quasimodo Italien Italienska
1960 Saint-John Perse Frankrike Franska
1961 Ivo Andric Jugoslavien Serbokroatiska
1962 John Steinbeck USA Engelska - Out of Eden.
1963 Giorgos Seferis Grekland Nygrekiska
1964 Jean-Paul Sartre Frankrike Franska - Noe essayistikk.
1965 Michail Sjolochov Sovjetunionen Ryska
1966 Samuel Agnon Israel Hebreiska
Nelly Sachs Tyskland/Sverige Tyska
1967 Miguel Angel Asturias Guatemala Spanska
1968 Yasunari Kawabata Japan Japanska
1969 Samuel Beckett Irland Franska/engelska
1970 Aleksandr Solzjenitsyn Sovjetunionen Ryska - En dag i Ivan Denisovitsj liv.
1971 Pablo Neruda Chile Spanska
1972 Heinrich Böll Västtyskland Tyska
1973 Patrick White Australien Engelska
1974 Eyvind Johnson Sverige Svenska - Drömmar om rosor och eld
Harry Martinson Sverige Svenska
1975 Eugenio Montale Italien Italienska
1976 Saul Bellow Kanada/USA Engelska
1977 Vicente Aleixandre Spanien Spanska
1978 Isaac Bashevis Singer Polen/USA Jiddisch
1979 Odysseus Elytis Grekland Nygrekiska
1980 Czeslaw Milosz Polen/USA Polska
1981 Elias Canetti Bulgarien/Storbritannien/Schweiz Tyska
1982 Gabriel García Márquez Colombia Spanska
1983 William Golding Storbritannien Engelska - Fluenes herre.
1984 Jaroslav Seifert Tjeckoslovakien Tjeckiska
1985 Claude Simon Frankrike Franska
1986 Wole Soyinka Nigeria Engelska
1987 Joseph Brodsky Sovjetunionen/USA Ryska/engelska
1988 Naguib Mahfouz Egypten Arabiska
1989 Camilo José Cela Spanien Spanska
1990 Octavio Paz Mexiko Spanska
1991 Nadine Gordimer Sydafrika Engelska
1992 Derek Walcott Saint Lucia Engelska
1993 Toni Morrison USA Engelska
1994 Kenzaburo Oe Japan Japanska
1995 Seamus Heaney Irland Engelska
1996 Wisława Szymborska Polen Polska
1997 Dario Fo Italien Italienska
1998 José Saramago Portugal Portugisiska
1999 Günter Grass Tyskland Tyska
2000 Gao Xingjian Kina/Frankrike Kinesiska
2001 V.S. Naipaul Trinidad och Tobago/Storbritannien Engelska
2002 Imre Kertész Ungern Ungerska
2003 J.M. Coetzee Sydafrika Engelska - Barndom. Ungdom.
2004 Elfriede Jelinek Österrike Tyska
2005 Harold Pinter Storbritannien Engelska
2006 Orhan Pamuk Turkiet Turkiska - Mitt navn er Karmosin (favorittbok!), Det hvite huset.
2007 Doris Lessing Storbritannien Engelska - The grass is singing (favorittbok!).
2008 Jean-Marie Gustave Le Clézio Frankrike Franska - Gullfisken.
2009 Herta Müller, Romansk/Tysk.

Nobelveka

Eg rakk ikkje bla gjennom rss-feeden min i går, så eg gjorde det nå i kveld i staden. Og eg innser at bloggeland ikkje treng fleire innlegg verken om Herta Müller eller Barack Obama. Dei vann. Og alle har skrive om dei. Fortent? Ufortent? Overraskande? Ja, overraskande, i alle fall han siste. Müller må eg sjå å få lese. Men det seier eg jo alltid, når nokon vinn ein pris.

I kveld skal eg ta med meg Rust til sengs. Denne boka som er så tung å halde oppe, at ho ikkje er eigna til sengelesing. Og som eg eigentleg ikkje liker spesielt godt, men som innimellom er så god at eg ikkje klarer å leggje ho frå meg. Eg har nettopp lese eit godt parti. Håper dei siste hundreogfemti sidene er like gode.

På nattbordet mitt har eg også det siste nummeret av "Bøygen", om rus og diktning. Eg har bladd gjennom det og sett at det er mykje interessant lesestoff der. Men eg har ikkje fått lese det ennå. Eg leser bare masteroppgåve-relevante litteraturartiklar for tida. Eg blir litt einsspora av det. Men nå er det ikkje mange vekene igjen, dessverre og heldigvis på same tid. Etterpå kan eg kanskje begynne å skrive om interessante ting i bloggen min også, gjerne den dagen dei er interessante og ikkje dagen etter at alle andre har skrive om dei. Som for eksempel at Herta Müller vann nobelprisen i litteratur. Vi veit det nå.

Man booker prisen 2009

Hilary Mantel vann med boka Wolf Hall. Og heller ikkje denne gongen rakk eg lese vinnaren før ho vann. Eg har heller ikkje rukket å lese dei andre bøkene på lista, slik eg sa eg skulle. Sjølv om eg har fått kjøpt inn to av dei, Sarah Waters og Sarah Hall. Så eigentleg kan eg ikkje seie så mykje om kor vidt det er fortent eller ikkje, dette året heller.

Eight Months on Gazzah Street har riktignok stått på lese-lista mi lenge. Kanskje eg endeleg får somla meg til å lese Mantel, nå.

Sjangrar eg unngår

Inspirert av mine eigne refleksjonar om novellene, under og den eminente svenske bloggen Bokhora sitt fredagsspørsmål, vil eg stille spørsmålet

Kva slags sjangrar unngår du å lese? Og korfor unngår du å lese desse?

Sjølv har eg allereide skrive litt om novella, som eg bare gløymer å lese, utan nokon spesielt god grunn. Dette tenker eg stadig at eg skal skjerpe inn, for eg liker jo noveller, som sagt.

Eg unngår å lese fantasy og sci-fi. Dette skuldast i stor grad fordommar, eg er klar over det, men eg klarer ikkje heilt å leve meg inn i desse fantastiske universa som blir skapt. Eg veit ikkje heilt korfor, for eg liker jo det surrealsitiske. Men når det blir snakk om guddommelege fostermødre som har levd sidan tidenes morgon og slikt, blir eg litt satt ut. Narnia og Harry Potter er greit, men meir komplisert fantasy blir for mykje for meg. Eg har også ein tendens til å bli litt satt ut av romskip. Utan at eg kan grunngje dette noko vidare.

Kan hende dette heng saman med ei serievegring; det kjennest veldig forpliktande å gå i gang med å lese ein serie på mange bøker. Det er så mykje eg har lyst til å lese, at ein serie med fantasy, sci-fi, kjærleiksromanar, krim eller familiekrøniker er litt avskrekkande. Det er som om eg er redd for at dersom eg gir denne ti-bøkersserien ei sjanse, vil eg ikkje få tid til å lese alt det andre eg vil lese. Eigentleg ein underleg tanke, tatt i betraktning at eg les for å kose meg.

Som fleire av skribentane på Bokhora, unngår også eg BOATS-bøker (Based on a true story). I alle fall dei som er av typen eg-vil-dele-mi-personlege-tragedie. Biografiar, skrivne av dyktige biografar derimot, kan eg godt like. Men som med novellene hender det ofte at eg gløymer å lese dei.

Haustens noveller

Morgenbladet, som denne veka presenterer side opp og side ned med bokstoff, minner oss om at vi ikkje må gløyme novellene, som gjerne drukner innimellom alle romanane på bokmarknaden. For det blir skrive mange gode noveller og korttekstar.

Det er klart at en novelle eller ti fort kan drukne i et hav av romaner. Det er nå engang ikke vanskelig å forstå hvordan kunst i et lite og relativt uanselig format kan forsvinne i en litterær offentlighet hvor forlagene avfyrer kanoner med bare dagers mellomrom, denne høsten toppet av Karl Ove Knausgårds veritable atombombe av et verk. Men novelleformen er altfor viktig til å bli glemt. I dag står faktisk novellekunsten sterkere enn på lang tid i Norge. Mange hevder at forfatterskoler og skriveakademier har mye av æren for det. I så fall er det bare å takke og ønske seg mer av det samme. Krim har vi nok av. Ikke noveller.

Eg stusser jo litt over at Morgenbladet, i sitt flotte bokbilag, presenterer fem novellesamlingar - som ikkje skal drukne - i ein og same artikkel, medan romanane dei skriv om får kvar sitt oppslag. Men uansett - novellesamlingane blir i det minste presentrert.

Eg kjenner meg igjen i Morgenbladets artikkel. Eg liker noveller veldig godt, når eg les dei. Eg liker Frode Grytten, Naja Marie Aidt og Kjell Askildsen sine noveller. Men eg les noveller alt for sjeldan. Og eg venter med å lese dei, til dei har fått nok omtale til at dei ikkje lenger lar seg oversjå. Eg veit ikkje heilt korfor eg hopper over desse tekstane, for som sagt; når eg først les noveller liker eg dei godt.

Eg blir veldig nysgjerrrig på Lena Niemis Den du ringer kan ikke nås for øyeblikket etter å ha lese Morgenbladet si omtale. Dei skriv

Og i denne kjedede samlingen tekster, hvor den ene griper den forutgåendes hale, er det mange fasetter. Den skjematiske grunnideen om at mobilnettet er nede er fiffig, men den viktigste fellesnevneren i boken er å søke varmen og få kulden, søke forståelse og finne uforstand, søke triumf og få nederlag, søke aksept og få avvisning

Eg får også lyst til å lese debutant Anders Lunde, som i Noen iblant oss skriv groteske og arabeske noveller, som blir samanlikna med John Ajvide Lindquist. Også har eg jo blitt minna om at eg liker å lese desse tekstane, som eg så ofte gløymer.