May 1, 2010

Keiseren av Portugalia

Keiseren av Portugalia
Selma Lagerlöf 1914
Omsett av Per Quale
Oktober forlag
230 sider


Eg har lese om att boka Keiseren av Portugalia. Sist eg las ho, var i samband med særemnet mitt om Selma Lagerlöf på vidaregåande. Det er ti år sidan. Boka var flott då og ho var flott nå. Men eg ser at det er andre ting som gjer inntrykk på meg som lesar nå, enn den gongen.

Boka handlar om husmannen Jan på Skrolycka og forhaldet hans til dottera, Klara Fina Gulleborg, som er oppkalla etter sola. Dottera blir som ei sol i det triste livet til Jan, og gjennom oppveksta hennar blir han meir og meir overtydd om at dottera hans er noko heilt spesielt. På grunn av at familien får økonomiske problem, må Klara Gulla reise heimefrå for å tene penger. Ho sender foreldra dei pengane dei treng, for å betale gjelda, og så høyrer dei ikkje frå henne på 15 år. Dette øydelegg gamle Jan. Han blir sjuk av lengsle etter veslejenta, og når rykta begynner å fare i bygda om at Klara Gulla sitt levesett i byen ikkje er som foreldra skulle ønske, blir Jan gal. Han får det føre seg at Klara Gulla er keisarinne av Portugalia, og sjølv går han rundt og omtaler seg som keisaren, faren til keisarinna. Han blir sett på som ein skrulling av sambygdningane, der han går og syng songar med keisarstaven og kasketten som han har fått.

Då eg las boka for ti år sidan, var det forteljingane om Klara Gulla si oppvekst og om den store sorgen til faren som gjorde størst inntrykk. Denne gongen er eg meir fascinert over forteljarstemma i boka. For forteljarstemma har ei slik blanding av empati og distanse til hovudpersonen Jan, at det er som om lesaren får ta del i to sider av forteljinga heile tida. Eg får sjå Jan frå både innsida og utsida på same tid. Og denne karakterframskrivinga blir gjort på ein elegant måte, utan overflødige forfattarkommentarar. I første delen, om barneåra til Klara Gulla får eg sjå både den store kjærleiken og korleis denne grensar til det usunne, gjennom måten kjærleiken blir beskrive. Og når keisaren går omkring i bygda, ser eg både denne opphøgde sida som er knytta til Jan si sjølvforståing og samtidig den latterlege figuren som sambygdingane ser.

Denne tragiske og samtidig vakre historia blir heilt spesiell, gjennom måten ho blir fortald på. Selma Lagerlöf er ein dyktig forteljar!

6 comments:

Ingrid said...

Kejsaren av Portugallien är den roman av Selma Lagerlöf som jag tycker allra bäst om- men- det är länge sedan jag läste den och nu vill jag göra som du- läsa om. Det är den värd- och kanske hittar jag också något nytt. Jag har alltid känt sådan empati med Jan i Skrolycka- och som du säger- Selma Lagerlöf kan verkligen konsten att berätta.

Anita said...

Denne har jeg ikke lest, men jeg leste Jerusalem for mange år siden, og likte den godt. Kanskje på tide å lese noe av Lagerlöf igjen snart?

knirk said...

Jeg har enda ikke lest denne boka, selv om jeg har hatt lyst i sikkert ti år. Hm... nå ble jeg påminnet boka igjen. Takk.

Lena said...

Denne fekk eg lyst å lese.

Jorid said...

Takk for at du minnet meg på Selma Lagerlöf - jeg er helt enig i at hun er en stor forteller som stadig fortjener å bli lest.

tusen said...

Denne filmen har jeg sett to ganger.
Farskjærligheten er ubegrenset med troverdig i sin tragedie.
På tide å lese boka.